Zarząd Krajowej Rady Izb Rolniczych, realizując wniosek zgłoszony podczas XII posiedzenia KRIR VII kadencji, zwrócił się 06 maja 2026 r. do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie uporządkowania systemu planowania przestrzennego i zapewnienia ładu na obszarach wiejskich. Samorząd rolniczy zauważa, że krótki termin opracowania planów ogólnych niesie za sobą realne ryzyko przyjęcia rozwiązań powierzchownych i niedostatecznie skonsultowanych z rolnikami. W gminach o dominującej funkcji rolniczej, plan ogólny musi w sposób jednoznaczny i trwały zabezpieczać warunki do prowadzenia oraz rozwoju produkcji rolnej, szczególnie zwierzęcej. Samorząd rolniczy dostrzega poniższe zagrożenia wynikające z projektów planów ogólnych:

1. Ograniczenie rozwoju produkcji zwierzęcej i modernizacji: Przyjęty mechanizm wyznaczania obszarów zabudowy uzupełniającej może doprowadzić do „zamknięcia” miejscowości na rozwój. Zauważamy, że gminy często wyznaczają strefy zabudowy zagrodowej restrykcyjnie – niemal „po obrysie” istniejących budynków. Brak elastyczności blokuje budowę nowoczesnych, niskoemisyjnych obiektów inwentarskich (powyżej 210 DJP). Oczekujemy, aby w planach ogólnych była możliwość rozbudowy zabudowy siedliskowej i zagrodowej.
2. Presja zabudowy mieszkaniowej i konflikty społeczne: Dopuszczanie rozproszonej zabudowy mieszkaniowej w bezpośrednim sąsiedztwie gospodarstw generuje nieuniknione konflikty. Ludność napływowa często nie akceptuje „wiejskich zapachów” czy pracy maszyn nocą podczas żniw, co skutkuje roszczeniami i próbami administracyjnego ograniczania działalności rolniczej. Promowanie potrzeb rekreacyjnych kosztem mieszkańców-rolników nosi znamiona dyskryminacji. Zatem domagamy się nieplanowania działek budowlanych w sąsiedztwie gospodarstw rolnych.
3. Blokowanie inwestycji w OZE i biogazownie: Nieuwzględnienie w planach terenów pod biogazownie rolnicze i infrastrukturę towarzyszącą hamuje rozwój gospodarki obiegu zamkniętego, uniemożliwia właściwe zagospodarowanie nawozów naturalnych oraz poprawę bilansu energetycznego gospodarstw.
4. Marginalizacja funkcji rolniczej i trwałość skutków prawnych: Plan ogólny jako akt prawa miejscowego ma skutki długofalowe. W sytuacjach, gdy większość mieszkańców gminy nie prowadzi działalności rolniczej, dochodzi do przeforsowania rozwiązań eliminujących produkcję zwierzęcą pod presją społeczną. Plan ogólny nie może być narzędziem likwidacji tradycyjnego charakteru wsi.

W związku z powyższym samorząd rolniczy zawnioskował o przedstawienie stanowiska resortu dla przepisów dotyczących tworzenia planów ogólnych gmin, aby zagwarantować:

1. Ochronę istniejących gospodarstw (zasada pierwszeństwa): Wprowadzenie zapisów chroniących gospodarstwa przed ograniczeniami wynikającymi z późniejszej zabudowy mieszkaniowej. Postulujemy, aby odległość nowej zabudowy mieszkaniowej od gospodarstw zwierzęcych wynosiła minimum 200 m.
2. Realne konsultacje społeczne: Domagamy się rzeczywistych spotkań z rolnikami, a nie jedynie formalnego wyłożenia dokumentów. Rolnicy muszą mieć możliwość indywidualnego sprawdzenia czy obszar ich zabudowy zagrodowej pozwala na przyszłe inwestycje, a nie tylko obejmuje obecne zabudowania.
3. Gwarancję rozwoju zabudowy zagrodowej: Wyłączenie strefy zabudowy zagrodowej z grupy ogólnej zabudowy mieszkaniowej. Powinna ona obejmować cały teren przyległy do działek siedliskowych, umożliwiając młodym rolnikom budowę domu przy swoim gospodarstwie (zapobieganie wyludnianiu wsi).
4. Nadrzędność funkcji rolniczej: W gminach wiejskich funkcja rolnicza musi mieć charakter nadrzędny wobec presji urbanizacyjnej. Gospodarstwa rodzinne do 300 ha muszą mieć zagwarantowaną przestrzeń do rozbudowy, by zapewnić bezpieczeństwo żywnościowe kraju. W tym przypadku kluczowa jest ustawa o funkcjach produkcyjnych wsi – powinna być ona spójna z planami ogólnymi, dlatego potrzebne jest jej pilne uchwalenie.
5. Zapewnienie ciągłości procedur: Gminy są zobowiązane do uchwalenia planu ogólnego w terminie do końca sierpnia 2026 r. Zmiana przepisów przyczyniła się do większego zainteresowania właścicieli działek uzyskaniem warunków zabudowy, obecnie w gminach tworzą się kolejki oczekujących na wydanie decyzji. Należy wprowadzić zasadę, aby wnioski w sprawie wydania decyzji o warunkach zabudowy, złożone do dnia uchwalenia planu ogólnego, były rozpatrywane według dotychczas obowiązujących przepisów.
6. Bezterminowe warunki zabudowy: Warunki zabudowy są wydawane na 5 lat. Proces uzyskania pozwolenia na budowę budynków inwentarskich jest długi i skomplikowany, często skompletowanie wszystkich dokumentów trwa kilka lat. Należy wprowadzić zasadę, że warunki zabudowy dla budynków inwentarskich są wydawane bezterminowo.