W związku z konsultacjami ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu ochrony rolniczych funkcji produkcyjnych wsi >>>, Zarząd KRIR, pismem z dnia 27 kwietnia 2026 r., przekazał następujące uwagi samorządu rolniczego do ww. projektu.
Samorząd rolniczy pozytywnie ocenia kierunek proponowanych zmian jako odpowiedź na narastające od lat konflikty sąsiedzkie, zagrażające stabilności prowadzenia działalności rolniczej na terenach wiejskich. Projektowana regulacja jest krokiem niezbędnym dla zapewnienia rolnikom bezpieczeństwa prawnego i ochrony funkcji produkcyjnej wsi. Jednocześnie zwracamy uwagę na konieczność rozszerzenia zakresu podmiotowego ustawy o zakłady przetwórstwa rolno-spożywczego, takie jak wytwórnie pasz oraz magazyny do przechowywania owoców i warzyw. Obiekty te, funkcjonując na terenach typowo rolniczych i będąc integralnym ogniwem łańcucha produkcji żywności, generują oddziaływania na nieruchomości sąsiednie analogiczne do tych, które ustawa ma chronić — hałas maszyn, cykl produkcyjny niezależny od pory dnia, wymogi technologiczne. Wyłączenie tych podmiotów z zakresu ochrony ustawy byłoby rozwiązaniem niekonsekwentnym.
Jednocześnie postuluje się, by zasady sporządzania planów ogólnych zagospodarowania przestrzennego uwzględniały w możliwie najszerszym zakresie wymóg nielokalizowania zabudowy mieszkaniowej w bezpośrednim sąsiedztwie zabudowy zagrodowej oraz obiektów produkcji zwierzęcej.
Poniżej przedstawiamy szczegółowe uwagi do projektu ustawy:
Art. 1 — zmiana Kodeksu cywilnego (art. 144¹)
Zwracamy uwagę na niejednoznaczność kluczowych pojęć zastosowanych w proponowanym przepisie. Sformułowanie „ponad przeciętną miarę” nie jest opatrzone żadnymi kryteriami oceny, co może prowadzić do rozbieżnej interpretacji stosowania przepisu przez urzędy, sądy i organy ścigania, a w konsekwencji do niejednolitej ochrony rolników. Postulujemy doprecyzowanie tego kryterium w przepisie, tak aby odwołanie do „przeciętnej miary” było uszczegółowione.
Analogiczne zastrzeżenia dotyczą pojęcia „zasad prawidłowej gospodarki rolnej”, będącego klauzulą generalną. Choć klauzula ta nie jest obca systemowi prawa polskiego i może nadawać przepisowi pożądaną elastyczność, jej nieostrość w kontekście sporów sąsiedzkich rodzi ryzyko rozbieżności w orzekaniu. Wnioskujemy o doprecyzowanie tego pojęcia poprzez wskazanie konkretnych aktów prawnych, norm lub wytycznych, do których ten przepis odsyła, bądź o wprowadzenie definicji w treści projektu. Jednocześnie wnioskujemy o wyraźne wskazanie w przepisach, że ocena zgodności z zasadami prawidłowej gospodarki rolnej dokonywana jest z udziałem przedstawicieli izb rolniczych lub pracowników ośrodków doradztwa rolniczego, jako podmiotów posiadających praktyczną wiedzę specjalistyczną w tym zakresie.
Niezbędne jest ponadto wprowadzenie do ustawy mechanizmów chroniących rolników przed tzw. nękaniem, w szczególności w sprawach dotyczących uciążliwości zapachowej, której ocena z uwagi na brak obiektywnych metod pomiaru jest szczególnie podatna na nadużycia. Wnosimy jednocześnie o ustanowienie w przepisach projektu ustawy sankcji za składanie nieuzasadnionych wniosków i pozwów dotyczących uciążliwości funkcjonowania gospodarstw rolnych.
Art. 2 — zmiana Kodeksu wykroczeń (art. 51 § 4)
Wątpliwości budzi, czy przepis w projektowanym brzmieniu nie będzie stosowany w sposób nadmiernie restrykcyjny wobec rolników wykonujących niezbędne prace polowe w porze nocnej. Działalność rolnicza ma charakter sezonowy i jest determinowana warunkami pogodowymi oraz cyklem produkcji, co obiektywnie często wymusza wykonywanie prac o każdej porze dnia i nocy. Przepis powinien wyraźnie stanowić, że wyłączenie odpowiedzialności wykroczeniowej obejmuje zakłócenia wykraczające poza zwyczajowo przyjęte godziny ciszy nocnej.
Art. 3 — zmiana ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego (art. 9aa)
Projektowany obowiązek złożenia przez nabywcę nieruchomości oświadczenia o świadomości możliwych zakłóceń ze strony sąsiedniej działalności rolniczej jest oceniany pozytywnie co do zasady. Niemniej projektowany zakres tego przepisu budzi zastrzeżenia, albowiem obejmuje wyłącznie nieruchomości położone poza granicami administracyjnymi miast. Wyłączenie to może pozbawiać ochrony gospodarstwa rolne zlokalizowane w granicach miast będących siedzibami gmin miejsko-wiejskich, często stanowiących miejscowości o charakterze typowo rolniczym. Zabudowa miejsca bardzo się poszerza i wchodzi na tereny wiejskie. Przykładem mogą być gospodarstwa położone na terenie Opola, które w czasie powodzi nie otrzymały pomocy.
Art. 4 —termin wejścia w życie
Przepis art. 4 wyłącza stosowanie przedmiotowych regulacji do postępowań wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy. Godzi to w interesy tej właśnie grupy rolników, z którymi sąsiedzi już prowadzą spory sądowe. Przewlekłość postępowań sądowych sprawia, że rozstrzygnięcia w tych sprawach zapadać będą nawet za kilkanaście miesięcy, a zatem już w czasie obowiązywania nowych, korzystniejszych przepisów, z których to rolnicy zostaliby jednak wyłączeni. Systemowe wzmocnienie ochrony rolniczych funkcji produkcyjnych wsi powinno objąć wszystkich rolników. Izby rolnicze wnoszą zatem o zmianę art. 4 w kierunku objęcia regulacją wszystkich postępowań również tych wszczętych wcześniej i niezakończonych.
