3-4 lipca 2025 r. odbyło się posiedzenie reprezentantów izb rolniczych krajów grupy wyszehradzkiej. Krajową Radę Izb Rolniczych reprezentował Wiceprezes KRIR Robert Nowak. Poniżej prezentujemy komunikat z posiedzenia.

W dniach 3 i 4 lipca 2025 roku w czeskim mieście Mélník odbyło się spotkanie przedstawicieli izb rolniczych krajów Grupy Wyszehradzkiej (V4). W spotkaniu udział wzięli przedstawiciele Czeskiej Izby Rolniczej, Krajowej Rady Izb Rolniczych (Polska), Słowackiej Izby Rolniczo-Spożywczej oraz Węgierskiej Izby Rolniczej. Celem spotkania było omówienie kluczowych wyzwań stojących przed rolnictwem w regionie oraz określenie wspólnych priorytetów dla obecnej i przyszłej polityki rolnej Unii Europejskiej.

Podczas sesji omówiono następujące tematy:

1. Wieloletnie ramy finansowe i Wspólna Polityka Rolna (WPR)
2. Rozporządzenie omnibus dotyczące sprawozdawczości niefinansowej dla rolników
3. Aktualna sytuacja w rolnictwie krajów V4
4. Ochrona tradycyjnych nazw żywności pochodzenia zwierzęcego
5. Stosunki handlowe UE z krajami trzecimi
6. Proponowane działania w zakresie gospodarowania wodą w rolnictwie w celu łagodzenia negatywnych skutków zmian klimatycznych w ramach współpracy wyszehradzkiej (V4)

1. Wieloletnie ramy finansowe i Wspólna Polityka Rolna (WPR)

W czasie, gdy Unia Europejska przygotowuje kluczowe decyzje dotyczące kształtu wieloletnich ram finansowych po 2027 roku oraz przyszłości Wspólnej Polityki Rolnej (WPR), my, jako przedstawiciele izb rolniczych krajów V4, zwracamy uwagę na fundamentalne kwestie wpływające na stabilność i przyszłość europejskiego rolnictwa i produkcji żywności.

WZYWAMY do utrzymania silnego i niezależnego budżetu dla WPR, sprawiedliwych i zrównoważonych założeń polityki oraz ochrony konkurencyjności europejskich rolników i producentów żywności. Uważamy za kluczowe zachowanie jedności i integralności WPR w ramach przyszłego budżetu.

ODRZUCAMY łączenie funduszy rolnych i spójności w tzw. „superfundusz”, co osłabiłoby wspólny charakter polityki rolnej UE. Ponadto uzależnianie wypłaty środków od reform strukturalnych może prowadzić do niepewności i nierównego traktowania państw członkowskich.

Dlatego DOMAGAMY SIĘ zwiększenia budżetu WPR o 30%, uwzględniając nie tylko skumulowaną inflację z ostatnich pięciu lat, ale także obecne i przyszłe cele UE w takich obszarach jak: bezpieczeństwo żywnościowe, przystępność cenowa żywności, strategiczna suwerenność UE, żywotność obszarów wiejskich oraz transformacja ekologiczna.

UWAŻAMY, że przyszła WPR musi być sprawiedliwa i stabilna dla wszystkich rolników i producentów żywności – niezależnie od wielkości ich gospodarstw czy położenia geograficznego. Płatności bezpośrednie powinny wspierać wszystkich zawodowych rolników. Popieramy wyższe wsparcie dla małych i młodych rolników, ale tradycyjne formy gospodarowania nie mogą być wykluczane ani znacząco ograniczane.

W związku z tym STANOWCZO ODRZUCAMY dyskryminujące środki, takie jak znacząca degresywność, obowiązkowe limity (capping) czy redystrybucja, które osłabiłyby większe gospodarstwa, odgrywające kluczową rolę w suwerenności żywnościowej i na obszarach wiejskich.

Odrzucamy także rosnące obciążenia legislacyjne, które często podnoszą koszty bez rzeczywistych korzyści dla środowiska lub rolników. Przepisy takie jak rozporządzenie o wylesianiu, taksonomia, CSRD, CSDDD, ETS, CBAM, podział wysiłków, warunkowość społeczna WPR oraz pakiet dotyczący dobrostanu zwierząt mają nieproporcjonalny wpływ na rolników i producentów żywności i powinny zostać wycofane lub wyraźnie wyłączać rolników, z uwzględnieniem ich istniejących zobowiązań w ramach WPR.

Z zadowoleniem przyjmujemy wysiłki Komisji Europejskiej, która przedstawiła tzw. „rolniczy omnibus” mający na celu uproszczenie Wspólnej Polityki Rolnej (WPR), z zamiarem zmniejszenia obciążeń administracyjnych dla rolników, doprecyzowania przepisów oraz zwiększenia elastyczności państw członkowskich w ich wdrażaniu. Chcielibyśmy jednak podkreślić potrzebę kompleksowego uproszczenia zasad WPR (np. zasady wzajemnej zgodności, GAEC 5).

2. Rozporządzenie omnibus dotyczące sprawozdawczości niefinansowej dla rolników

W dniu 26 lutego 2025 r. Komisja Europejska przedstawiła propozycję mającą na celu uproszczenie przepisów dotyczących zrównoważonego rozwoju przedsiębiorstw, w szczególności poprzez odroczenie o rok stosowania Dyrektywy w sprawie raportowania zrównoważonego rozwoju przez przedsiębiorstwa (CSRD), Dyrektywy w sprawie należytej staranności w zakresie zrównoważonego rozwoju (CSDDD) oraz niektórych elementów rozporządzenia UE w sprawie taksonomii. Oprócz odroczenia, Komisja zaproponowała także rewizję zakresu tych obowiązków.

WZYWAMY do wycofania obecnych ram regulacyjnych z uwagi na ich nieproporcjonalny wpływ administracyjny na sektor rolniczy i spożywczy. Rolnicy, przetwórcy i producenci żywności już teraz podlegają rozbudowanym obowiązkom sprawozdawczym wynikającym z obowiązującego prawa UE. Nakładanie kolejnych warstw raportowania w zakresie zrównoważonego rozwoju prowadzi do powielania obowiązków, zamiast tworzyć wartość dodaną, zwiększając obciążenia zarówno dla producentów pierwotnych, jak i podmiotów z dalszych ogniw łańcucha.

Zamiast komplikować środowisko regulacyjne, UE powinna skupić się na interoperacyjności i cyfrowej dostępności istniejących systemów danych. Bardziej spójne i efektywne kosztowo rozwiązanie powinno bazować na obecnych strukturach raportowania, zamiast wprowadzać nakładające się wymogi.

Warto również podkreślić, że Wspólna Polityka Rolna (WPR) już teraz pełni funkcję kompleksowego instrumentu polityki ekologicznej, integrując cele środowiskowe, klimatyczne i zrównoważonego rozwoju bezpośrednio z działalnością rolniczą. Wprowadzenie równoległych lub sprzecznych obowiązków – takich jak dodatkowe raportowanie ESG czy wymogi należytej staranności – podważa spójność polityk i tworzy niepotrzebne skomplikowanie administracyjne, bez jasnych korzyści.

W związku z tym WZYWAMY do całkowitego wycofania obecnych przepisów dotyczących zrównoważonego rozwoju i należytej staranności oraz zastąpienia ich uproszczonym i spójnym podejściem, które będzie zgodne z istniejącymi ramami zgodności w sektorze rolnym i spożywczym.

Jeśli całkowite wycofanie obecnych przepisów nie będzie możliwe, WNOSIMY o wprowadzenie wyjątku dla rolników jako rozwiązania alternatywnego.

3. Aktualna sytuacja w rolnictwie krajów V4

Podczas spotkania izb rolniczych państw Grupy Wyszehradzkiej (V4) szczegółowo omówiono sytuację związaną z największym ogniskiem pryszczycy w Unii Europejskiej od początku tego wieku. Jednocześnie zauważono, że długoterminowe skutki zmian klimatycznych, w szczególności susze i ekstremalne zjawiska pogodowe, nadal stanowią poważne zagrożenie dla produkcji rolnej.

W tym kontekście wskazano na konieczność dalszych inwestycji w infrastrukturę rolną, zwłaszcza w systemy nawadniania i infrastrukturę magazynową. Jednocześnie wystosowano apel o zwiększenie poziomu wsparcia finansowego ze strony Unii Europejskiej, podkreślając, że środki te powinny pochodzić z zasobów budżetowych spoza Wspólnej Polityki Rolnej (WPR).

4. Ochrona tradycyjnych nazw żywności pochodzenia zwierzęcego

WZYWAMY Komisję Europejską do ponownego otwarcia kwestii nazewnictwa mięsa, jaj, miodu, ryb oraz produktów z nich wytwarzanych, w celu ochrony produktów pochodzenia zwierzęcego, zapewnienia rzeczywistej przejrzystości dla konsumentów oraz promowania jakości produktów zwierzęcych z UE – w tym poprzez podkreślanie ich uznanych oznaczeń i krótkich łańcuchów dostaw. Uzasadnieniem dla takiego działania jest również fakt, że produkty roślinne znacznie różnią się od żywności pochodzenia zwierzęcego, zwłaszcza pod względem składu i wartości odżywczej.

UWAŻAMY, że kluczowe jest, aby żywność, która naśladuje, imituje lub zastępuje produkty pochodzenia zwierzęcego, nie wprowadzała konsumentów w błąd co do swojego prawdziwego charakteru poprzez etykietowanie.

WZYWAMY Komisję Europejską do przedstawienia propozycji legislacyjnej, której celem będzie ochrona nazw produktów żywnościowych pochodzenia zwierzęcego oraz zapewnienie im podobnej, długoterminowej ochrony, jaką obecnie cieszą się mleko i produkty mleczne. Zapewniłoby to ochronę mięsa, jaj, miodu, ryb oraz wybranych produktów z nich wytwarzanych, ochronę konsumentów przed dezinformacją oraz zapobieżenie rozdrobnieniu przepisów w UE na skutek przyjmowania odmiennych rozwiązań przez poszczególne państwa członkowskie.

5. Stosunki handlowe UE z krajami trzecimi

My, przedstawiciele izb rolniczych krajów Grupy Wyszehradzkiej (V4), WYRAŻAMY poważne obawy dotyczące utrzymania konkurencyjności rolników w naszych państwach członkowskich w kontekście obecnej propozycji Komisji Europejskiej dotyczącej przyszłych ram stosunków handlowych z Ukrainą. WZYWAMY państwa członkowskie do nieratyfikowania propozycji Komisji i renegocjacji umowy w celu zapewnienia lepszej ochrony europejskich rolników i konsumentów.

Standardy produkcji i koszty w Ukrainie znacznie różnią się od tych, których muszą przestrzegać europejscy rolnicy, co zakłóca rynki oraz stwarza potencjalne ryzyko dla konsumentów. Przykład cen cukru pokazuje, że nawet niewielka ilość importu w porównaniu do całkowitej produkcji europejskiej może drastycznie obniżyć ceny płacone rolnikom w UE. W związku z tym WZYWAMY do przywrócenia limitów importowych sprzed 2022 roku oraz do wprowadzenia mechanizmu stabilizacji rynku na poziomie krajowym, który byłby automatycznie uruchamiany, jeśli import produktów rolnych w ramach systemu kwotowego zacznie istotnie wpływać na sytuację rynkową w jednym lub kilku państwach członkowskich UE.

W związku z negocjowaną obecnie umową handlową między Unią Europejską a krajami Mercosur, jako przedstawiciele izb rolniczych PODKREŚLAMY, że niewystarczająca kontrola procesów produkcyjnych w tych krajach stanowi poważne zagrożenie dla bezpieczeństwa żywnościowego w UE.

ZWRACAMY RÓWNIEŻ UWAGĘ, że import produktów rolnych niespełniających norm środowiskowych i jakościowych UE, a jednocześnie korzystających z niższych kosztów energii i pracy, może zakłócać równowagę rynku wewnętrznego UE oraz zagrażać konkurencyjności produkcji krajowej.

Biorąc pod uwagę, że 12 czerwca 2025 r., podczas spotkania ministrów sprawiedliwości i spraw wewnętrznych w Luksemburgu, Rada Unii Europejskiej przyjęła rozporządzenie wprowadzające nowe taryfy celne na produkty rolne i nawozy z Rosji i Białorusi, które wcześniej nie podlegały podwyższonym stawkom, WZYWAMY do uważnego monitorowania skutków tego środka oraz do regularnej analizy jego wpływu na rolników działających na rynku europejskim.

6. Proponowane środki w zakresie gospodarowania wodą w rolnictwie w celu ograniczenia negatywnych skutków zmian klimatu w ramach współpracy wyszehradzkiej (V4)

W dniu 4 czerwca 2025 r. Komisja Europejska przedstawiła Strategię Odporności na Wodę, której celem jest zapewnienie dostępności wody, poprawa jej jakości oraz wzmocnienie zrównoważonego zarządzania zasobami wodnymi. Rolnictwo zostało wskazane jako kluczowy sektor, jednak Komisja nie przewidziała szczególnego wsparcia finansowego dla rolników z powodu niepewności dotyczącej budżetu UE.

Strategia opiera się na istniejących instrumentach Wspólnej Polityki Rolnej (WPR), promuje technologie cyfrowe, zielone podejścia, utworzenie Europejskiej Akademii Wodnej oraz 20 pilotażowych projektów retencji wody. Finansowanie ma pochodzić z Europejskiego Banku Inwestycyjnego (15 miliardów euro).

Organizacje rolnicze (Farm Europe, CEJA, FOAM) skrytykowały tę strategię jako niewystarczającą, brakującą ukierunkowanego wsparcia dla rolników, inwestycji w infrastrukturę i konkretnych działań przeciwko zanieczyszczeniom.

WZYWAMY do przygotowania planu działania dostosowanego do zmian klimatycznych i skoncentrowanego na rolnikach w zakresie gospodarowania wodą do roku 2027 oraz do zabezpieczenia środków unijnych na jego realizację. Dzięki zatrzymywaniu wody w krajobrazie Europa Środkowo-Wschodnia może ustabilizować cykl wodny i zapewnić bezpieczeństwo wodne. Wymaga to odtworzenia i dalszego rozwoju zarówno punktowych zbiorników wodnych, jak i liniowych systemów gospodarki wodnej (kanałów), z których tylko niewielka część jest obecnie wykorzystywana do nawadniania, ale które mają zdolność do zatrzymywania wody w krajobrazie.

Celem jest poprawa odporności regionu na zmiany klimatyczne; ograniczenie ryzyka, szkód i strat spowodowanych przez zmiany klimatu; zrównoważenie niedoborów i nadmiarów wody; tworzenie stref buforowych z wykorzystaniem zielono-niebieskiej infrastruktury oraz realizacja wielu innych działań.